سینما حقیقت 1 دی 1399 ساعت 12:16 http://www.irandocfest.ir/fa/news/8412/اورلاندو-فون-آیزندل-حقیقت-آنلاین-مستندسازی-بدون-چالش-بی-معناست -------------------------------------------------- عنوان : با اورلاندو فون آیزندل در «حقیقت آنلاین»/ مستندسازی بدون چالش بی معناست -------------------------------------------------- اورلاندو فون آیزندل مستندساز معتقد است هر مستندی که ساخته برای او همراه با چالش و دشواری هایی بوده است. متن : اورلاندو فون آیزندل مستندساز معتقد است هر مستندی که ساخته برای او همراه با چالش و دشواری هایی بوده است. به گزارش ستاد خبری چهاردهمین جشنواره سینماحقیقت، مسترکلاس مستند جستجوگرایانه با اورلاندو فون آیزندل یکشنبه 30 آذرماه و در ششمین روز از چهاردهمین جشنواره بین المللی سینماحقیقت برگزار شد. اورلاندو فون آیزندل در ابتدای این نشست با اشاره به اینکه رشته دانشگاهی اش انسان شناسی اجتماعی بوده و به طور رسمی هیچ آموزشی برای ساخت فیلم ندیده است، گفت: من روش فیلمسازی خودم را به مرور یاد گرفتم و کشف کردم. نمی دانم باور می کنید یا نه، قبل از روی آوردن به فیلم سازی، من اسنوبردر حرفه ای بودم. روشی که شما از طریق اسنوبوردینگ پول درمی آورید به این ترتیب است که یک شرکت فعال در زمینه پوشاک اسپانسر شما می شود و اگر شما در فیلم یا مجله ای ظاهر شوید مقدار پول بیشتری نصیب تان می شود. این انگیزه ای شد برای اینکه از دوستانم فیلم بگیرم و بعد از مدتی تکنیک های فیلمبرداری و فیلمسازی را یادگرفتم و متوجه شدم فیلمسازی را از اسنوبردینگ بیشتر دوست دارم. این مستندساز ادامه داد: همیشه دوست داشتم درباره چیزهایی در دنیا فیلم بسازم که واقعا برایم مهم بودند. به هر حال، من انسان شناسی اجتماعی در دانشگاه خوانده بودم و یکی از چیزهایی که شما در این رشته می آموزید رویکرد بسیار بازی است نسبت به سبک زندگی دیگر ملت ها و تلاش برای اینکه از دریچه نگاه همان ملت ها به زندگی و فرهنگ آنها نگریسته شود. همواره این رویکرد را در کارهایم داشته ام. سفر و آشنایی با مکان ها و مردم جدید را دوست دارم، و قطعا این ها به داستان هایی که وقت زیادی صرف شان کرده ام شکل داده اند. آیزندل در ادامه با اشاره به اینکه در ساخت مستند، رابطه بین فیلمساز و قهرمان فیلم خیلی مهم و حیاتی است، گفت: جلب اعتماد، دسترسی، یا هر واژه ای کهبرای توصیف آن می پسندید، همان چیزی است که کل مستند بر آن استوار است. زمانی که این رابطه آهسته آهسته اما عمیق بین فیلمساز و قهرمان شکل می گیرد، به عنوان مخاطب آن را حس خواهید کرد. اگر دوست دارید به عنوان فیلمساز خصوصی ترین لحظات زندگی مردم را ضبط کنید یا حضورتان در فیلم احساس نشود، باید وقت و انرژی بسیاری برای ساخت چنین رابطه ای صرف کنید. این یک نوع اعتمادسازی است. من عاشق مردمی هستم که در فیلم هایی مانندویرونگا (Virunga) یا کلاه سفیدان (The White Helmets)می بینیم. فکر می کنم همه این مردم در این فیلم ها، به خاطر اینکه ما یواش یواش این کار را کرده ایم، به خاطر اینکه ما این رابطه را قوی ساخته ایم، در انتهای امر، همه فکر میکردند این فیلم آنهاست به همان میزان که فیلم ما هم هست. او با اشاره به فیلمویرونگاو رابطه بین او به عنوان فیلمساز با دنیای طبیعت گفت: ما انسان ها همواره وابسته به دنیای طبیعت بوده ایم و نباید خودمان را جدا از آن فرض کنیم. فکر کنم بخشی از مشکل نیز به همین نوع نگاه برمی گردد که انسان ها خود را جدا از طبیعت می دانند. اما به عنوان یک فیلمساز، اغلب توجه من معطوف به انسان های دیگر است.بعد از اینکه اسنوبوردینگ را کنار گذاشتم، ساختویرونگارا که یک فیلم دشوار جستجوگرانه بود برای شبکه ای مانند الجزیره انگلیسی آغاز کردم؛ این فیلم از آنهایی است که به بی عدالتی هایی که درگوشه و کنار دنیا در حال رخ دادن است می پردازد و ما به آنجا می رویم و تحقیق و تلاش می کنیم منبع بی عدالتی را کشف کنیم و از مسببان آن توضیح بخواهیم. این جور فیلم ساختن ها بسیار دشوار است و فیلم های بسیار ناراحت کننده ای هستند درباره بدترین چیزهایی که آدم ها می توانند سر هم بیاورند. کارگردان مستند کلاه سفیدها یادآور شد: همیشه دوست داشتم درباره تغییرات مثبت فیلم بسازم؛ درباره افرادی که درمناطق جنوب صحرای بزرگ آفریقا به دنبال تغییرند، درباره مردمی که کارهای باورنکردنی انجام می دهند. در خود انگلیس، شما اغلب خبرهای جدیدی می شنوید، از خاورمیانه به عنوان مثال، یا از افغانستان، یا مناطق جنوب صحرای بزرگ آفریقا. یک روز مطلع شدم که مدرسهآموزش اسکیتیدر کابل افغانستان وجود دارد به اسم اسکیتستان که مخصوص بچه های محرومی است که در خیابان ها کار می کردند و برای چند ساعت در روز اسکیت در اختیار آنها گذاشته می شد و آنجا با قومیت های مختلف معاشرت می کردند و در کنار اسکیت که خودش خیلی بامزه بود و باعث می شد برای لحظاتی سختی جنگ فراموش شود، این بچه ها هر روز این فرصت را داشتند که آموزش ببینند، و من از این موضوع بسیار خوشم آمد و یاد اسکیت بازی خودم افتادم. وقتی آن فیلم را ساختم و منتشر کردم در عرض چند روز میلیون ها بار فیلم دیده شد و آن لحظه کشف و شهود برای من بود. متوجه شدم که مردم همیشه عاشق داستان هایی هستند که در آن امید است و آدم را به جلو تشویق می کند و در حقیقت این چیزی است که در دوره کاری من همیشه در جریان بوده است. آیزندل ادامه داد: ویرونگانیز تقریبا به همین شکل شروع شد. من با جایی در جنوب کنگو به نام پارک ملیویرونگاآشنا شدم که قبل از آن یک بار هم اسمش را نشنیده بودم. این پارک آتشفشان و گدازه داشت، گوریل های غول پیکر داشت، و چیزی شبیه به پارک ژوراسیک به نظر می رسید. داستانی که در ابتدا قصد داشتم تعریف کنم این بود که جنگل بانان این پارک قصد داشتند این پارک را بعد از بیست سال جنگ در کنگو مرمت کنند. من تحت تاثیر این خبر قرار گرفتم و آن را مشوقانه دیدم. می خواستم این داستان را در فیلم ام بازگو کنم. اما چیزی که اتفاق افتاد این بود که بعد از یکی دو هفته یکی از جنگلبانان به من گفت: بسیار خب، اورلاندو، این داستان جالبیه و مطمئنم که فیلم تو فیلم خوبی خواهد بود. اما داستان واقعی در این جا درباره یک شرکت نفتی است که متعلق به کشور شماست که به صورت غیر قانونی در حال استخراج نفت است. و خیلی زود، فیلم یک گردش 180 درجه ای کرد، و در نتیجه مبتنی بر مهارت هایی شد که من در ساخت فیلم های جستجوگرانه آموخته بودم و از آنها برای تحقیق در کارهای این شرکت نفتی بهره جستم. او درباره این سوال که مخاطب کجای رابطه بین فیلمساز و قهرمان داستان قرار دارد؟ گفت: حالت ایده آل آن است که مخاطب در مرکز این رابطه قرار گیرد. اگر من و تیم ام، کار را به درستی انجام داده باشیم و آن رابطه مبتنی بر اعتماد را آرام آرام در طی هفته ها ساخته باشیم این اتفاق رخ می دهد. افرادی که درباره آنها فیلم ساخته ام، بهترین دوستان من شده اند، دوستانی که برای سال ها و دهه ها از زمان ساخت آن فیلم، دوستی شان با من ادامه داشته است. زمانی که آن رابطه عمیق را بین فیلمساز و شخصیت فیلم داشته باشید، چیزهای خاصی شروع به رخ دادن می کند، و همین است که مخاطب را به مرکز می آورد، و باعث می شود مخاطب احساس کند با داستان و قهرمان فیلم ارتباط عاطفی برقرار کرده است. البته روایت روشن و دراماتیک نیز در این خصوص بسیار مهم است. اما باور دارم که یکی از قوی ترین مولفه ها در ساخت مستند این است که بتوانی پلی عاطفی بسازید بین مردم در سراسر دنیا. دوباره می گویم که این ارتباط سرشار از آرامش و اعتماد و نزدیکی با قهرمان فیلم است که می تواند کمک کند تا شما از فیلم برای ساخت چنین پلی بین مخاطب و آن شخص کمک بگیرید. این مستندساز در ادامه با بیان اینکه بیشتر فیلم هایی که من ساخته ام مشاهداتی است از دل طبیعت. گفت: بنابراین لزوما به شکل مستقیم به خلق صحنه و دراما نمی پردازیم. مثلا یک ایده از ساختار کلی فیلم در ذهن داریم ولی نمی دانیم که دقیقا قرار است چه اتفاقی در دنیای واقعی رخ دهد. اما یک تصویر خلاقانه از اینکه چه چیزی ممکن است رخ دهد داریم. بخش کلیدی کار من-حداقل زمانی که مشغول فیلمبرداری هستیم-این است که خودم را در لحظه ای قرار بدهم که ممکن است درام کارم یا اتفاقی کلیدی در زندگی یکی از شخصیت های فیلم رخ دهد. این چیزی است که ما برای آن تدارک می بینیم. قبول دارم که نمی توان به طور قاطع گفت که در حضور تیم تصویربرداری، زندگی دقیقا به همان صورتی است که همیشه در جریان بوده. اما خارج از آن، در بیشتر فیلم هایی که ما می سازیم، این سطح از زمینه چینی صورت می گیرد. قطعا د فیلم هایی مانند ویرونگا، کلاه سفیدان وایولاین کنش ها واقعی است و ما آنچه را که در برابر دوربین رخ می دهد، ثبت کرده ایم. آیزندل درباره داشتن یک فیلمنامه آماده گفت: بیشتر مواقع تنها ایده ای است درباره اینکه داستان چه چیزی ممکن است باشد و این البته هیچگاه شکل فیلمنامه ندارد. شاید بدانم قرار است چه چیزهایی به ترتیب رخ دهند اما خیلی منسجم نیستند. به هر حال آن ایده کلی وجود دارد. آنچه در ذهن شما به عنوان واقعیت است، در اغلب موارد بعد از چند روز تصویربرداری کاملا از بین می رود. حقیقت آن چیزی نیست که انتظارش را می کشید و جذابیت مستندسازی به این است که هرگز نمی دانید قرار است چه چیزی نصیب تان شود. در خارج از انگلستان، به من اغلببه چشم یک خارجی نگاه می شود و باید این آمادگی را داشته باشید وقتی به جایی جدید می روید بتوانید پیش قضاوت هایتان را تعدیل یا تصحیح کنید. باید گوش کنید، با مردم صحبت کنید و متوجه باشید که شاید آن داستانی که به آن فکر می کردید و در زمان تحقیق به عنوان یک حقیقت پذیرفته بودید، کاملا اشتباه بوده، برای همین بهتر است صبر و زمان کافی برای انجام آن داشته باشید. او تصریح کرد: بنابراین وقتی می توانید به فیلمنامه و متن نهایی برسید که در حال ادیت فیلم باشید. وقتی همه متریال را در اختیار دارید و روی میز ادیت است، می توانید متن تنهایی بنویسید. اما قبل از آن شبیه متنی است که هر روز می نویسید. این مستندساز با بیان اینکه بیشتر مستندهایی که ما می سازیم فیلم های سختی هستند. گفت: فکر نمی کنم فیلمی ساخته باشم که در آن با چالشی جدی روبرو نشده باشم؛ حالا این چالش می خواهد از منظر امنیت و سلامت باشد، یا از لحاظ ذهنی، جسمی و یا بدنی. مثلا ویرونگا فیلم بسیار پر چالشی برای ساخت بود؛ من یک سال در کنگوی شرقی در نزدیکی پارک ملیویرونگا زندگی کردم و از لحظه ای که شروع به فیلمبرداری کردیم می دانستم که منطقه اصلا ثبات ندارد و هر روز شاهد درگیری و نزاع بودیم. در جایی که ما تصویربرداری می کردیم جنگ داخلی تازه ای شروع شده و خیلی زود اوضاع از کنترل خارج شد. در این درگیری ها ما دستگیر شدیم که برای من بسیار ترسناک بود. این جنگل بانان پارک ملی بودند که تلاش کردند آرامش خود را دوباره به دست بیاورم و خودم را جمع کنم. می دانستم که به عنوان یک ژورنالیست خارجی، اگرواقعا می خواستم می توانستم از مهلکه خارج شوم در حالی که آنها نمی توانستند. آیزندل با اشاره به مستندی که چند سال پیش با عنوان ایولین درباره برادر خودش ساخته، گفت: 15 سال پیش برادرم ایولین تصمیم گرفت دست به خودکشی بزند. خانواده ما هیچگاه در این باره صحبت نکردند چرا که نقطه تاریک و ناراحت کننده ای در خانواده مان بود. ما تصمیم گرفتیم از شمال اسکاتلند-جایی که قبر او آنجاست-تا لندن را پیاده بیاییم و در همه جاهایی که قبلا با ایولین-وقتی که زنده بود- سپری کرده بودیم توقف کنیم. در طول آن پیاده روی که شبیه مسافرت جاده ای بود ما با هم صحبت کردیم. با اینکه درویرونگاما با کلی خطر فیزیکی وعدمرفاه مواجه بودیم، اما از لحاظ عاطفی، ایولین سخت ترین فیلمی بود که من تابه حال ساخته ام برای همین فکر می کنم در زمان ساخت با کلی چالش باید دست و پنجه نرم کنیم که در نهایت سر از متن درمی آورند. او در ادامه با اشاره به مستندهای تحقیقی، گفت: من انواع مختلفی از مستند کار کرده ام اما می توانم بگویم که بیشتر آنها نوعی تحقیق ژورنالیستی بوده اند و مولفه اصلی این نوع مستند در حقیقت تحقیق ژورنالیستی است. برای انجام چنین کاری باید علاوه بر اینکه هنر داستان گویی را به خوبی بلد باشید به عنوان یک مستندساز، باید استانداردهای ژورنالیستی را هم رعایت کنید. اگر برای افراد در فیلم اوضاع سخت و بحرانی باشد، باید بی نهایت مراقب باشید، چراکه اگر یک اشتباه مرتکب شوید، کلی مشکل و گرفتاری دیگر با آن خواهد آمد. مثلا ممکن است از شما شکایت شود، ممکن است در موردتان به اشتباه قضاوت شود، یا شما را به پراکندن اطلاعات غلط متهم کنند و در نتیجه تمام آن اعتمادی که دیگران در تهیه فیلم به شما کرده اند را خدشه دار کند. بنابراین، ساخت چنین فیلمی و ارائه روایتی جذاب، مستلزم روبرو شدن با چالش های بسیاری است. آیزندل در پایان با بیان اینکه جشنواره های فیلم بخش اساسی همه فیلم هایی است که ما می سازیم. گفت: اولین فیلم هایی که من ساختم با پول های کم این و آن ساخته شد. هیچ شبکه ای وجود نداشت که پخش آن را تضمین کند. بنابراین ما وابستگی کامل به جشنواره های فیلم داشتیم. برای اکران فیلم، برای یافتن مخاطب، برای تبلیغ درباره فیلم مان، و برای داشتن حضور فیزیکی در آنجا و صحبت کردن درباره فیلمی که ساخته ایم... همچنین برای اینکه فیلم هایی که قصدشان این است که یک معضل سخت اجتماعی را تغییر دهند، بتوانند تاثیر خود را داشته باشند، لازم است جایی باشد که بتوانید افراد تاثیرگذارمرتبط با آن معضل اجتماعی را به اکران دعوت کنید. برای چنین منظوری، جشنواره های فیلم خارق العاده اند. معتقدم جشنواره ها برای اکوسیستم فیلم های مستقل حیاتی اند. چهاردهمین جشنواره سینماحقیقت با دبیری محمد حمیدی مقدم از 25 آذرماه شروع شده و تا دوم دی ماه ادامه دارد.