سینما حقیقت 29 آذر 1399 ساعت 15:04 http://www.irandocfest.ir/fa/review/8339/یادداشتی-مستند-هوبره-کارگردانی-فتح-الله-امیری-نیما-عسکری -------------------------------------------------- تکاپوی بی پایان حیات عنوان : یادداشتی بر مستند « هوبره » به کارگردانی فتح‌ الله امیری، نیما عسکری -------------------------------------------------- متن : کسانی که مستندهای فتح الله امیری و گروه همکارانش را در سال های اخیر دنبال کرده اند با سبک کار او آشنایی دارند. مستندسازی که با کوشش و صرف زمان زیاد، مستندهای حیات وحش داخلی را در سطح استانداردهای جهانی اجرا کرده و نشان داده که می توان کلاس کار را با همین امکانات و بودجه های در دسترس هم بالا نگه داشت. او در ساخت مستندهای حیات وحش از تکنیک ها و روش های فنی روز جهان استفاده می کند و گاه برای ثبت یک نمای چند ثانیه ای، روزهای متوالی به همراه گروهش مشغول برنامه ریزی و کار هستند. حاصل این رویکرد جدی و اهمیت دادن به بافت تصویری و کیفیت اجرایی مستند، فیلم هایی تماشایی و خوش ساخت است که اغلب با دغدغه های محیط زیستی همراه اند. مستند هوبره کار مشترک امیری و نیما عسکری، روایتگر کوشش های محیط بانان برای حفظ نسل هوبره در زیستگاه طبیعی و مبارزه با قاچاق این پرنده بومی باارزش است. فیلم با تعقیب گروهی از محیط بانان و حفظان محیط زیست، مخاطب را به قلب موقعیت طبیعی می برد و حساسیت های موضوع را در طول چند دقیقه ابتدایی به خوبی از طریق گفتگوها و تصویرها منتقل می کند. طوری که از همان ابتدا، مخاطب در جریان وجوه مختلف موضوع قرار می گیرد و با دغدغه های مستندساز همراه می شود. تنش اصلی میان حافظان محیط زیست و شکارچیان بی رحمی است که این پرندگان نایاب را می ربایند و به خارج از کشور قاچاق می کنند. فیلم نشان دهنده عمق فاجعه است و وضعیت نامناسب طبیعت وحشی را در مناطق مختلف ایران تصویر می کند. این که اگر مردم بومی مراقب محیط زیست اطراف شان نباشند و آموزش درست نبینند، چه بسا بسیاری از سرمایه های ملی را از دست بدهیم. لحن مستند در بازگویی وضعیت محیط زیست ایران، تراژیک و پریشان کننده است. زمینه های محلی مثل فقر و بی کاری مردم روستانشین و بیابان گرد، دلیل اصلی رونق قاچاق در مناطق دورافتاده است و فیلم با این که برای مردم محلی به خاطر فقرشان همدلی می کند اما تأکید دارد که فقر نباید مجوز شکار پرندگان قیمتی باشد. این رویه در نهایت به ضرر همین مردم است و منابع بالقوه ثروت شان را در نسل های آینده محدودتر می کند. از همه تأسف برانگیزتر، فرصت طلبی برخی ثروتمندان حاشیه خلیج فارس است که با وسوسه مردم فقیر، آن ها را به فروش میراث طبیعی خودشان ترغیب می کنند. هرچه فیلم جلوتر می رود و اطلاعات مخاطب تکمیل تر می شود، ابعاد هولناک این تنازع بقا و چرخه مرگبار انسان و طبیعت بیشتر آشکار می شود. در دشت های دورافتاده، جنگی ناراحت کننده و بی امان بین محیط بانان و شکارچیان برپاست. جنگی که هر روز و هر شب ادامه دارد و خیلی از ما شهرنشینان بی دغدغه اصلاً خبردار نیستیم که چگونه موجودیت محیط زیست و منابع طبیعی مان در خطر نابودی است. مستند هوبره می خواهد تلنگری بزند و نسبت به این خطر مهم اطلاع رسانی کند. دوربین به شیوه ای کناره جویانه از قرار گرفتن در مرکز ماجراها پرهیز می کند. تلاش مستندساز بر این است که دوربین به عنوان چشم ناظر با گروه همراه شود و بدون خودنمایی، مخاطب را در محیط واقعی قرار دهد. انگار که خود ما از طریق تصویرها در کنار گروه هستیم و در تمام جستجوها و نقشه کشیدن ها یکی از اعضای گروه محسوب می شویم. با تجسم موقعیت واقعی، سختی ها و حساسیت های کار محیط بانان کاملاً قابل تشخیص و ملموس است. این واقعیت که فقط برای حفظ یک گونه جانوری، چنین تلاش گسترده ای انجام می شود و ده ها نفر درگیر موضوع اند، مقیاسی به دست می دهد که گستره کلی فعالیت های محیط زیستی را بتوان تخمین زد. و قطعاً این تلاش گسترده بدون همراهی و آگاهی مردم به نتیجه نمی رسد و نمی توان از وقوع تراژدی محیط زیستی در کشورمان جلوگیری کرد. ابعاد آگاهی بخش این مستند بسیار فراتر از موضوع یک پرنده است. ساختار مستند تحت تأثیر روحیه پیگیری و سخت کوشی سازندگانش کم کم به سمتی می رود که صرفاً اطلاع رسانی نکند بلکه ریشه های موضوع را دنبال کند و پرونده ای کامل را پیش روی مخاطب بگذارد. این یکی از امتیازهای مهم هوبره است. مستندی که فقط به موضوعش ناخنک نمی زند، بلکه همه چیز را تا انتها پی می گیرد و می کوشد چشم انداز کاملی از حقیقت ارائه دهد. و واقعیت تلخ این است که با جستجوهای گروه، معلوم می شود که ابعاد ناخوشایند حقیقت چقدر گسترده تر از تصور اولیه است. این یک ناسازه فرهنگی است که فقط با عزم همگانی و آموزش صحیح می توان امیدی به اصلاحش داشت. امتیاز دیگر مستند این است که اطلاعات دقیق و گسترده ای را با ایجاز کامل و از طریق الگوهای بصری به مخاطب منتقل می کند. با وجود این حجم عظیم اطلاعات و جنبه های آموزشی و فرهنگ سازی فیلم، اما هیچ سکانسی خالی از جذابیت نیست و مخاطب احساس ملال نمی کند. چون در تمام دقایق، با ریتمی متوازن و با تکیه بر نماهای کوتاه و گذرا که به طور متوالی به هم پیوند خورده اند، داستان پرکشش تکاپوهای محیط بانان پیگیری می شود. فیلم چند سکانس غم انگیز هم دارد که تماشایش واقعاً تأثیر عاطفی عجیبی روی تماشاگر می گذارد. به خصوص صحنه های مربوط به ناتوانی و فلج شدن پرندگانی که از دام شکارچیان آزاد می شوند، و رنج آن ها برای راه رفتن و پرواز، و نیز وضعیت دلخراش آن ها در اسارت... فیلم در نهایت موفق می شود داستانش را به خوبی و با یک فرود متعادل و اثرگذار روایت کند و درک کاملی از موضوع بسازد، اما فراتر از تمام این مؤلفه ها، تجربه تماشای مستند هوبره برای کسانی که دغدغه حفظ محیط زیست برای شان جدی است و اهمیت موضوع را می فهمند تجربه ای بس تکان دهنده است. جای خوش وقتی است که فیلم با امید تمام می شود و کوشش های گروه بی نتیجه نمی ماند، اما حتی با وجود این تأثیرگذاری مثبت، باز هم نگرانی برای آینده محیط زیست این سرزمین در ذهن مخاطب پررنگ باقی می ماند. تلاش محیط بانان برای جلوگیری از قاچاق پرنده های زیبا و قیمتی، حاصلی افتخاربرانگیز دارد و تحت مراقبت آن ها جوجه های جدیدی در محیط طبیعی به عرصه رشد می رسند و بقای نسل هوبره تضمین می شود، ولی آیا درباره باقی گونه ها هم می توان همین قدر امیدوار بود؟ تماشای هوبره باعث می شود به سوالاتی از این دست فکر کنیم. شاهین شجری کهن