۰
پنجشنبه ۲۳ آذر ۱۳۹۶ ساعت ۱۲:۵۳
فراتر از يك مستند جستجوگر

نقدی بر فیلم مستند « در جستجوی فريده » ساخته كوروش عطايی و آزاده موسوی

نقدی بر فیلم مستند « در جستجوی فريده » ساخته كوروش عطايی و آزاده موسوی
مستند «در جستجوی فريده» قصه زنی است كه به دنبال هويت گمشده خود، مرزها را درمي نوردد و در انتها فراتر از هويت فردی؛ رجعتی به ريشه ها و تكه هاي گمشده وجودش دارد.
كوروش عطايی و آزاده موسوی را با مستند خوش ساخت «از ايران يك جدايی» در ذهن داريم كه روايتي جذاب از موفقيت جهانی «جدايی نادر از سيمين» بود و اين ويژگي مهم را داشت كه زير سايه فيلم بزرگ فرهادي باقي نماند بلكه يك خاطره جمعي را به شكلي جذاب به ثبت رساند.
«در جستجوی فريده» هم در اين ويژگی جذابيت را كه از نوع نگاه اين دو فيلمساز جوان نشأت می گيرد، به همراه دارد. يك روايت جستجوگرانه گرم و پويا و همراهی برانگيز كه واقعيت را آنچنان با تكيه بر نقاط اوج و فرود دراماتيك بالقوه، جذاب به تصوير مي كشد كه خوشايندتر از يك فيلم داستانی است.
قطعاً دست نهادن بر اين سوژه در ميان كيس‌هاي مختلفی كه به دنبال جستجوی هويت گمشده خود هستند، برآمده از درك درستی است كه فيلمسازان از همراستا شدن قصه زندگی فريده با دغدغه ها و نگاه و سبك فيلمسازي خود داشته اند. سبكي كه جذابيت بالقوه سوژه براي جذب و همراهی مخاطب، حرف اول را در آن مي زند و البته نگاه فرامرزی به مخاطب نيز از ويژگی هاي مهم است.
وقتی اين دو مولفه در كنار نگاه تخصصي اين دو فيلمساز به مستندسازي قرار مي گيرد، حاصل كار فيلمي خوش ساخت و گرم از همراهی با سوژه ای است كه جزئي نگری زنانه او به عنوان يك ويژگی شخصيت پردازانه به خود فيلم هم پيوند خورده است.
فريده زني 40 ساله است كه همه سال هاي عمرش را با خلأ هويتي گذرانده و حالا با غلبه بر ترس هايش براي مواجهه با ناشناخته ها، سفری را آغاز مي كند كه محدود نمي شود به سفر از خاك هلند به ايران. او سفر ناخواسته اش را از همان 6 ماهگی كه در حرم امام رضا (ع) رها شده، آغاز كرده و با سفر از مشهد به شيرخوارگاه تهران و پس از آن فرزندخواندگی خانواده هلندي كونينگ و سكونت در آمستردام؛ كه همگی از اختيار او خارج بوده، يك روح ناآرام را در درون خود پرورانده كه نهايتاً او را واداشته يك بار براي هميشه سفری را با اراده شخصی در پيش بگيرد به سوی ريشه هايش.
از اين وجه مي توان گفت فريده يك كيس منحصر به فرد و دراماتيك بالقوه است كه درك درست از اين ويژگی، باعث شده فيلمسازان به زبان و بيانی بی پيرايه برای به تصوير كشيدن دنياي او و روح ناآرام و جستجوگرش برسند.
به همين دليل می توان مدعی شد «در جستجوی فريده» از معدود مستندهای جستجوگری است كه اين ويژگی را نه به عنوان يك سبك بيرونی و الحاقی بلكه به عنوان يك ويژگی ذاتی از سوژه محوری خود وام گرفته و آن را بر بستری روان قرار داده تا جاري شود و پيش برود. فيلم شروع و پايان به هم پيوسته و معناداري دارد كه به نوعي با پيوند به يكديگر، حلقه زندگي فريده را تكميل مي كنند؛ زنی كه با كشف گذشته و ريشه هايش؛ نه لزوماً هويت فردی، به جهان اطرافش واكنش نشان مي دهد ولو با جارو كردن برگ های خشك حياط و ... اين عصاره فيلم و عصاره حيات است؛ زندگی ادامه دارد.
هرچند كاراكتر فريده در مقطع تك افتادگی از هويت و گذشته اش نيز به واسطه كارهايی كه انجام داده؛ مثل مددكاری و سر زدن به مراكز نگهداری ناتوانان و ... به نوعی تعامل مثبت خود را با جهان اطرافش؛ هرچند غريبه به اثبات رسانده، اما چگونه است كه اين طبع گرم و روح ناآرام نتوانسته با پدر و مادر و برادر هلندی به تعامل تنگاتنگ برسد؟
پاسخ اين سوال را می توان به خوبی در سكانس غذا خوردن خانواده دور يك ميز درك كرد؛ سردی كه چه بسا نتوان بابت آن كسي را مقصر دانست اما در تضاد با طبع گرم شرقی و روحيه شكننده فريده، او را بدون مرهم با اشك هايش تنها می گذارد.
آغاز اين سفر نمادين در فيلم، سرآغازی است بر بازسازي خاطره های فريده از گذشته و مواجهه او با زادگاهش كه درباره آن تنها عكس هايی ديده و چيزهايی شنيده است. مواجهه اي كه همه داشته هاي اين زن را به چالش می كشد تا در يكي از شهرهای مذهبی ايران؛ مشهد با سه خانواده ای مواجه شود كه ممكن است گمشده های يكديگر باشند. فيلمسازان با هوشمندی تلاش كرده اند با حذف هر آنچه اين مواجهه و رويارويی بيرونی و درونی را خدشه دار می كند، مخاطب را با بطن اين موقعيت دراماتيك مواجه و تا جاي ممكن حضور خود را كمرنگ كنند تا درامِ واقعيت، پيشبرنده باشد.
اين چنين است كه با تماشای «در جستجوی فريده» با چيزي فراتر از جستجوی يك هويت گمشده مواجه هستيم، ما در اين فيلم در عين رجعت فريده به ريشه هايش، به نوعی در حال بازخوانی دوباره خودمان، تاريخ چهل سال گذشته و داشته های امروزمان هستيم و رسيدن به اين مهم در دل مستندی جستجوگر، دستاورد مهمی است.
سحر عصرآزاد
 
کد مطلب: 3213
نام شما

آدرس ايميل شما
نظر شما *